W lipcu wraz z Radą Seniorów zapoznaliśmy się z wynikami ankiety przeprowadzonej wśród seniorów na temat COVID oraz przedstawiliśmy zanczenie udziału seniorów w konsultacjach społecznych.

Czas wiosennej kwarantanny spowodowanej wirusem Covid 2 był trudny dla nas wszystkich. Brak bezpośredniego dostępu do wielu usług, konieczność pozostania w domu, ograniczony kontakt z innymi był z jednej strony ciekawą koniecznością skonfrontowania się z nową rzeczywistością, ale też powodem do stresu i istnienia w czasie niepewności. Dla seniorów wiązał się niejednokrotnie z pozostaniem przez okres dwóch miesięcy samotnie w domu, trudnością w dostępie do lekarzy specjalistów, niemożnością zrobienia zakupów, zaopatrzenia w leki czy zażycia ruchu.

Niestety, może się okazać, że kolejna poważna fala zachorowań przed nami. Chcąc lepiej poznać potrzeby seniorów w okresie kwarantanny, Fundacja Lepsze Niepołomice przeprowadziła badania ankietowe mającą na celu określenie potrzeb osób starszych z terenu gminy Niepołomice. 

Ankietę wypełniło niemal 100 osób w wieku od 60 do 89 lat, uczestników zajęć i spotkań Niepołomickiego Domu Kultury Seniora, Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów, oddział w Niepołomicach.  
 
Wśród największych problemów jakie pojawiły się w trakcie pandemii był brak wykładów na UTW (76 %)  oraz brak możliwości uczestniczenia w zajęciach w Domu Kultury Seniora (69 %). Wynikać mogą one z kolejnych czynników wymienianych a mianowicie: brak spotkań z koleżankami i kolegami oraz brak kontaktu z rodziną. Należy tu dodać, że seniorzy licznie spotykają się w takich sekcjach jak: śpiew, taniec w kręgu, nauka języka angielskiego czy ping-pong. Uciążliwościami wymienianymi przez seniorów był również brak zajęć fizycznych, ograniczony dostęp do lekarza, problemy z dostępnością do komunikacji miejskiej, niemożność zakupu osobiście leków czy jedzenia. Innymi wymienianymi uciążliwościami był zakaz wstępu do lasu czy brak dostępu do rehabilitacji.
Seniorzy byli również zapytani o sposób w jaki urząd miasta lub inna organizacja powinny przekazywać istotne informacje dla mieszkańców podczas pandemii. Wśród środków przekazu wymieniane było informowanie poprzez sms (58%), internetowo (54%), na tablicach informacyjnych (51%). Seniorzy również chętnie otrzymywaliby istotne informacje w postaci broszury przekazywanej poprzez skrzynkę pocztową ( 48%) jak również poprzez uruchomienie gminnej infolinii telefonicznej. To pokazuje, że dla seniorów dość istotny jest dostęp do informacji szczególnie lokalnej, istotnej w tym ciężkim okresie. 68% badanych wyraża chęć otrzymywania sms-ów z ważnymi informacjami w przypadku kolejnej fali epidemii.
Wśród informacji jakie seniorzy chętnie otrzymywaliby takim smsem to np. zmieniony rozkład komunikacji miejskiej, godziny otwarcia sklepów, aptek czy przychodni, zasad działania poczty czy urzędu miasta, zmian w funkcjonowaniu służby zdrowia w tym dyżurów lekarzy. Starsze osoby wyrażają też chęć otrzymywania informacji odnośnie liczby zachorowań w naszej okolicy.

W ankiecie zapytano również o to czy gdyby przez internet byłyby prowadzone wykłady na UTW. 49% wyraziło chęć uczestniczenia w takich zajęciach. W gimnastyce prowadzonej przez internet brałoby udział 45%. W obu przypadkach 24% badanych nie udzieliło odpowiedzi co może świadczyć o tym, że osoby te nie mają dostępu do internetu, smartfonu, komputera i ciężko jest stwierdzić czy mogłaby czy też nie, uczestniczyć w takich zajęciach. Barierą bowiem pozostaje dostęp do internetu czy też chęć uczestniczenia poprzez nowoczesne technologie w takich zajęciach. Organizacje takie jak FLP czy SMZN chętnie podjęłyby się pokonania tej bariery poprzez organizację już teraz, przed wystąpieniem drugiej fali Covid 19, zajęć z obsługi komputerów, tabletów czy smartfonów używanych do zdalnego prowadzenia spotkań z seniorami.

Na spotkaniu z Radą Seniorów przeprowadzono również szkolenie dotyczące znaczenia udziału seniorów w przeprowadzanych przez miasta i gminy konsultacjach społecznych. Osoby starsze powinny być włączane w ten proces, ponieważ stanowią coraz wiekszą grupę w społeczności lokalnej. Ich głos jest bardzo ważny szczególnie przy tworzeniu nowych strategii i polityk lokalnych, brany pod uwagę jako adresata działań. Poprzez tego typu działanie dochodzi do wzmocnienia kontaktu władza-obywatel. Seniorzy powinni brać udział we wszystkich etapach konsultacji: w trakcie przeprowadzaniu diagnozy i identyfikacji problemów; planowaniu działań i generowaniu pomysłów; ewaluacji poddając ocenie istniejące rozwiązania.

Obszarami partycypacji seniorów w których powinni brać udział powinna to np. przestrzeń publiczna jako okolica przyjazna seniorom czy też dostęp do usług socjalnych: ulgi, dodatki, usługi w tym w szczególności transport.
Na szkoleniu dokonano próby zdefiniowania profilu reprezentatywnego seniora dla podkreślenia powagi jego znaczenia w procesie konsultacji społecznych. Senior to osoba po 60 roku życia. Liczba seniorów w gminie Niepołomice stale wzrasta. Obecnie jest ich 5789. Najliczniejszą grupę stanowią ci z przedziału wiekowego 60-64 lata, a dalej 65-69 lat. Liczba osób z kolejnych roczników odpowiednio maleje. Członkowie Rady musieli zmierzyć się również z pytaniami dotyczącymi tego, czy więcej jest w grupie seniorów mężczyzn czy kobiet i jak to się przedstawia proporcjonalnie. Zadano również pytanie czy więcej seniorów żyje w mieście czy na wsiach.
Seniorom przekazano dane o średniej długości życia w Polsce. Przeciętna długość życia mężczyzn w Polsce wyniosła 73,8 roku, natomiast kobiet – 81,7 roku. W porównaniu z 1990 r. trwanie życia wydłużyło się odpowiednio o 7,6 i 6,5 roku. Jednak w 2018 roku – podobnie jak w 2017 – oczekiwana długość życia nieznacznie spadła i była krótsza niż w 2016 r. o około 0,1 roku w przypadku mężczyzn i o blisko 0,3 roku dla kobiet.

Na podstawie analizy danych wywnioskowano, że reprezentatywny senior to kobieta mieszkająca na wsi w wieku 65 lat. Ale na tym wnioski się nie kończą.
Działania na rzecz seniorów w gminie to działania na rzecz grupy reprezentatywnej. A zatem prowadzenie konsultacji społeczne z seniorami powinno odbywać się z grupą reprezentatywną osób poniżej 75 roku życia.

Ważnym w procesie konsultacji jest proces zbierania informacji kanałami dotarcia, poprzez sojuszników i ambasadorów odpowiednio: organizacje pozarządowe działające na rzecz seniorów, DPS, MGOPS, PCPR, UMiG, Rady Sołeckie, Zarządy Osiedli, Kluby seniora, UTW, Domy Kultury, biblioteki, przychodnie zdrowia, apteki, sklepy (zwłaszcza lokalne sklepy spożywcze), kościoły, parafie, wspólnoty mieszkaniowe, placówki poczty, przystanki autobusowe, parki, skwery itd.

Nie bez znaczenia w procesie konsultacji są również stosowane metody. Należy określić kim są nasi odbiorcy, jakiego języka używają, jaką mają wiedzę, w jakim są wieku. Użyteczne w tym celu są w jasny sposób formułowane komunikaty. Wśród metod należy przede wszystko wspomnieć o:
– ankietach przeprowadzanych wśród seniorów. Powinny one zawierać krótkie, jednoznaczne, jak również zróżnicowane (otwarte/zamknięte) pytania. Stosowane czcionki winny mieć odpowiednią długość, format i wielkość;
– wywiadach pogłębionych;
– world cafe – 20-30 minutowe rozmowy w małych grupach, ze zmianami stolika oprócz gospodarza, z podsumowaniem na końcu;
– warsztatach przyszłościowych, zawierających fazę krytyki, fazę fantazji, fazę realizacji;
– spacery badawcze.
Warto tej ostatniej metodzie przyjrzeć się dokładniej w kontekście konsultacji społecznych seniorów. Najważniejsze jej elementy to: wybór grupy docelowej, ustalenie tras, przygotowanie pytań, zaangażowanie wolontariuszy (dokumentacja opinii, nagrywanie, zdjęcia, prowadzący), ustalenie pory: dzień czy wieczór. Spacer rozpoczyna się powitaniem i wyjaśnieniem jego celu. Najczęstszymi zagadnienia poruszanymi w trakcie spacerów to:
– subiektywne poczucie bezpieczeństwa,
– wysokość krawężników,
– możliwość korzystania z windy,
– dostęp do toalet,
– oznaczenia informacyjne – ich widoczność, czytelność,
– przejścia przez ulicę – długość świateł, oznaczenia dźwiękowe,
– ścieżki rowerowe – ich rozmieszczenie, wpływ na poczucie bezpieczeństwa seniorów,
– dostęp do komunikacji miejskiej – dworzec, przystanki autobusowe (rozkłady jazdy, wiaty przystankowe).

W podsumowaniu szkolenia dotyczącego znaczenia seniorów w konsultacjach społecznych przedstawiono dobre praktyki stosowane przez ich przeprowadzających np. włodarzy miasta. Należy do nich poinformowanie uczestników o znaczeniu konsultacji, czy będą stanowiły jedynie opinię osób zainteresowanych, czy też będą sbrane pod uwagę przy podejmowaniu wiążących decyzji. Nie bez znaczenia jest również przekazanie informacji zwrotnej dotyczącej wyniku konsultacji oraz tego, w jaki sposób został uwzględniony nasz głos, a jeśli nie, to dlaczego?
W podsumowaniu całego procesu ważna jest również ewaluacja konsultacji, wzięcie pod rozwagę tego co zrobiliśmy dobrze, a co źle, co można podczas kolejnego procesu poprawić, zrobić inaczej, co można zrobić dodatkowo, a czego nie robić wcale.

Po tym szkoleniu zaprosiliśmy seniorów w kolejnym miesiącu do uczestniczenia w spacerze badawczym. O wynikach spaceru poinformujemy w kolejnej relacji.